Glisty z gatunków Toxascaris leonina, Toxocara canis są powszechnymi pasożytami atakującymi psy.

Szczególnie podatne na zarażenie są szczenięta i młode psy. Z badań w Polsce wynika, że niestety większość nowo narodzonych szczeniąt jest zarażona glistami. Zapoznanie się z cyklem rozwojowym wspomnianych robaków obłych pozwoli nam lepiej zrozumieć to zjawisko.

Na początku jednak kilka słów o charakterystyce ogólnej omawianych psich pasożytów. Dorosłe postacie bytują w jelicie cienkim psa, są rozdzielnopłciowe. Pełny cykl glist przebiega w organizmach zwierzęcych, jednakże człowiek może stać się żywicielem przypadkowym. W organizmie człowieka pasożyty z gatunku Toxocara canis nie kończą cyklu i rozwijają się tylko do postaci larwalnej, powstają ostatecznie tzw. toksokary – larwy.  Glisty psie cechuje bardzo duża płodność. Jedna samica T. canis potrafi wytworzyć w ciągu doby około 200 000 jaj.

 W jednym gramie kału szczeniąt można znaleźć ponad 15 tysięcy jaj! Jaja, aby były zdolne do zarażenia (inwazyjne) muszą po wydostaniu się do środowiska dojrzeć. U obydwu gatunków glist żywicielem pośrednim (rezerwuarowym) mogą być gryzonie.

Cykl życia glist.

Połknięcie jaj: Po połknięciu jaj wylęga się z nich larwa, która przebija się przez ściankę jelita cienkiego. Następnie z krwioobiegiem dostaje się do płuc lub innych organów i tkanek w organizmie.  Gdy larwa dostanie się do tkanek zostaje tam jako cysta (otorbiona i staje się nieaktywna). Larwy mogą być w tkankach przez miesiące, a nawet lata. Ten typ rozwoju występuje najczęściej u starszych psów. U szczeniąt zazwyczaj larwy dostają się do płuc, skąd są odkrztuszane i ponownie połknięte dostają się do jelita. Tu przeobrażają się w dorosłe pasożyty i składają tysiące jaj, które wraz z odchodami dostają się do środowiska. Jaja dojrzewają w środowisku 10-14 dni (zależnie od warunków; czasem trochę dłużej, czasem krócej) zanim staną się inwazyjne, następnie mogą przetrwać około 2 lat (niektóre źródła podają, że nawet 10 lat). Od połknięcia jaja zawierającego inwazyjną larwę, do pojawienia się wysiewu jaj w kale zwierzęcia upływa zwykle około 3 tygodni.
Żywiciel pośredni: Jeżeli pies zje mysz lub szczura, który ma w sobie cysty, zostaje zarażony. Następnie migracja jest podobna jak w przypadku połknięcia jaj.  Larwy zostają uwolnione z cyst podczas trawienia i poprzez ściankę jelita dostają się do krwioobiegu. Stąd trafiają do płuc lub zasiedlają się w tkankach. Cysta w tkankach żywiciela pośredniego może przetrwać bardzo długo, nawet całe jego życie.
Łożysko suki: Szczenna suka, która ma cysty larw w swoim organizmie może je przekazać szczeniętom na dwa sposoby. Uśpiona larwa w organizmie matki może wędrować przez łożysko i w ten sposób dostać się do organizmu rozwijającego się płodu. Następnie larwa glisty zasiedla się w płucach szczenięcia, gdzie po jego narodzinach zostaje odkrztuszona i następnie połknięta. Tak trafia do jelita, w którym rozwija się do postaci dorosłej. W taki sposób około 60% szczeniąt, jeszcze przed narodzeniem, jest zarażonych glistą psią. W tym przypadku pierwsze jaja w kale szczenięcia pojawiają się  po 4-5 tygodniach.
Wraz z mlekiem: Larwa może zasiedlać się również w gruczołach mlecznych suki. Szczenięta zostają zarażone wraz z mlekiem, podczas ssania. Połknięta larwa dorasta w jelitach szczenięcia, jeżeli wydostanie się wraz z odchodami może ponownie zarazić sukę, która czyszcząc szczenię połknie ją. Pierwsze jaja w kale szczenięcia pojawiają się również po 4-5 tygodniach.

Jak zarażenie glistą szkodzi psu?

Jak diagnozuje się zarażenie psa glistami?

Jak leczyć zarażonego robakami obłymi psa?

Jest wiele preparatów zwalczających robaki obłe. Większość preparatów zwalcza jednak jedynie postaci dorosłe nie niszcząc migrujących larw i cyst. Dlatego większość producentów zaleca powtórne podanie preparatu po 2–4 tygodniach od podania pierwszej dawki. Po tym czasie zazwyczaj wszystkie migrujące larwy trafiają z powrotem do jelit, gdzie mogą być zwalczone przez drugą dawkę.
Regularne odrobaczanie psa jest bardzo ważne i zalecane.

Szczenięta: odrobacza się rutynowo około 2 tygodnia życia podając pierwsza dawkę i następne drugą za 2-4 tygodnie. Ścisły program odrobaczania, zakłada podanie pierwszej dawki po ukończeniu 2 tygodnia życia, a następnie powtórzenie w 4, 6 i 8 tygodniu i następnie co miesiąc, aż do 6 miesiąca życia.
Suki: zaleca się dodatkowo odrobaczyć po odchowaniu szczeniąt. W ścisłym programie suki odrobacza się równolegle ze szczeniętami.
Dorosłe psy: zawsze w przypadku stwierdzenia zarobaczenia. Rutynowo zaleca się odrobaczać raz na kwartał, minimalnie co 6 miesięcy. Istnieje też podejście oparte o badania odchodów, które wykonuje się 2-4 razy w roku (co kwartał, minimalnie co 6 miesięcy), a leczenie podejmuje się stosownie do wyników. Metoda oparta o badania laboratoryjne jest zapewne dużo zdrowsza dla naszych podopiecznych, wymaga jednak od nas większego zaangażowania.
Nowo nabyty pies: zaleca się odrobaczenie, następnie kolejna dawka po 2 tygodniach i następnie zgodnie z powyższym. W przypadku nowo nabytego szczenięcia należy program odrobaczania odpowiednio dopasować do wcześniejszych zabiegów, konsultując go z hodowcą i w razie wątpliwości z weterynarzem.

Jak ustrzec psa przed ponownym zarażeniem robakami?

Badania odchodów pozwolą nam ustalić jakiego gatunku robaka obłego nasz pies jest nosicielem i jak powinien być leczony. Badania powinny być wykonywane w okresie odstawienia szczeniąt od karmienia mlekiem matki, 4-8 tygodni po leczeniu robaczycy, suki przed zaszczenieniem. Ponad to, rutynowo przy przeglądach rocznych i jeszcze dodatkowo około 3 razy w roku. Dokładny program odrobaczania powinien być ustalony z weterynarzem w oparciu o indywidualne czynniki ryzyka, stan odporności członków rodziny i inne.

Istnieje wiele preparatów opartych o naturalne składniki, które zapobiegają rozwojowi robaków obłych. Takie prewencyjnie działające / zwalczające preparaty można wdrożyć do programu odrobaczania po konsultacji z weterynarzem. Zmniejszają one ryzyko wystąpienia robaczycy u psa.

Jaja robaków obłych są niezwykle trwałe w środowisku i mogą tam przetrwać przez miesiące, a nawet lata.  Psy powinny być izolowane od kontaktu z zanieczyszczoną jajami glebą i otoczeniem. Z powodu niezwykłych zdolności zarażania posiadanych przez robaki obłe i dla zdrowia własnego pupila i innych psów wszystkie nieczystości powinny być możliwie usuwane. W dalszej części tekstu znajdują się wskazówki odnośnie oczyszczania otoczenia.

W jaki sposób glisty mogą zaszkodzić człowiekowi?

Gatunek glisty T.canis jest stosunkowo niebezpieczny dla zdrowia ludzi. Tysiące ludzi na świecie zapada na wywoływaną przez nią chorobę – Toksokarozę. Jak zostają zarażeni? Poprzez dostanie się do przewodu pokarmowego jaj z zanieczyszczonej gleby, zanieczyszczonych przedmiotów, czy z rąk. Jaja robaków obłych są lepkie i przyklejają się do powierzchni, pod paznokcie… Dzieci, u których higiena jest najtrudniejsza do wyegzekwowania są potencjalnie najbardziej narażone na zarażenie.

Jaja, aby stały się inwazyjne muszą dojrzeć (około 14 dni) tak, więc kontakt ze świeżymi odchodami nie jest zaraźliwy. Szczenięta jednakże mogą nieustannie zanieczyszczać swój kojec. Dzieci i dorośli, którzy troszczą się o karmiącą sukę i czyszczą jej kojec są szczególnie narażone na zarażenia glistami.

Jeżeli człowiek połknie jaja zawierające inwazyjne larwy przedostaną się one do tkanek. Najczęściej do wątroby (postać trzewna), oczu lub mózgu. Powodują przy tym powstawanie stanów zapalnych i mechaniczne uszkodzenia organów. Oznaki takiego stanu to powiększona wątroba, stany podgorączkowe, utrata wagi i apetytu, napadowy, uporczywy kaszel, bardzo wysoka eozynofilia, podwyższone swoiste przeciwciała przeciwko pasożytom. Mogą pojawić się duszności, astma.

Rzadka postać Toksokarozy (zespół larwy migrującej ocznej), występująca najczęściej u dzieci w wieku 7-8 lat, odznacza się migracją larwy do narządu wzroku. Może powodować uszkodzenia widzenia, a nawet ślepotę. U dzieci w wieku 1-4 lat najczęściej larwy migrują do innych tkanek. Wczesne wykrycie daje lepsze rokowania na wyleczenie. Niewiadome jest dlaczego, zależnie od wieku dzieci, larwy migrują do różnych organów.

Jak pozbyć się robaków obłych w mojej hodowli?

Należy wdrożyć dobry program cyklicznego odrobaczania. Głównymi źródłami zakażenia są larwy w sukach, jaja w otoczeniu, larwy w tkankach psów i żywiciele pośredni. Wszystkie te elementy powinny znaleźć odnośniki we właściwie przygotowanym programie odrobaczania.

Leczenie i izolacja: Bardzo trudno jest wyeliminować larwy z hodowlanej suki, tak, aby szczenięta nie były zarażane. Wymaga to długotrwałego i konsekwentnego działania, częstokroć łącznie z izolacją przyszłej matki. Przy odpowiednich działaniach obejmujących wiele cykli rozwojowych glisty udaje się uzyskać właściwe rezultaty. Działania takie powinny być wykonywane odpowiednio dla rasy i pod nadzorem weterynarza.
Oczyszczanie otoczenia: Podłogi, kojce i inne elementy w hodowli powinny być wykonane w standardzie pozwalającym zachować higienę. Gładkie powierzchnie, brak szczelin, krawędzi, nasiąkliwych materiałów i innych zakamarków, gdzie gromadzą się nieczystości. Odchody zwierząt powinny być możliwie na bieżąco usuwane. Podłogi powinny być dezynfekowane (przemywane preparatem dezynfekującym), nie rzadziej jak raz na tydzień. Nie zabija to większości jaj glisty, ale zmniejsza ich lepkość powodując łatwiejsze usuwanie.

Jeżeli gleba jest zanieczyszczona jedynym wyjściem jest jej usunięcie lub zaradczo przekopanie na głębokość minimalne 25 cm.

Psy nie powinny mieć kontaktu z dzikimi zwierzętami. Ważne jest również zlikwidowanie szkodników takich jak myszy i szczury, gdyż są one żywicielami pośrednimi. Stosując rodentycydy należy być niezwykle ostrożnym, gdyż są one równie niebezpieczne dla gryzoni jak i psów. Pies nie może mieć do nich dostępu!

Pamiętajmy o przestrzeganiu programu cyklicznego odrobaczania, ustalmy właściwy program z weterynarzem!