Niezbędnymi warunkami udomowienia psa były jego duża zdolność przystosowania się do otoczenia oraz instynkt stadny. Rasy powstały nie tylko na skutek używania zwierząt do różnych celów, lecz także dzięki naturalnym różnicom wielkości, rodzaju włosa, umaszczenia i budowy anatomicznej poszczególnych osobników. Do chwili rozpoczęcia planowej hodowli psów rasowych zwykłe kojarzenie zwierząt pod kątem ich użyteczności doprowadziło do powstania niezliczonych odmian, które później stopniowo utrwalano dzięki odpowiedniemu, celowemu doborowi. Nie istnieją dokładne dane, które stwierdzają kiedy człowiek zaczął prowadzić planową hodowle psów.  Przełom w tworzeniu ras mógł nastąpić w momencie, gdy ludzie porzucili koczowniczy tryb życia na korzyść osiadłego związanego z uprawą ziemi i hodowlą zwierząt. Na skutek selekcji hodowlanej i krzyżowania psów także w ostatnich czasach powstają nowe rasy, np.: Eurasier, Kromfohrländer, Pudelpointer.

Obecnie coraz częściej zostają zatwierdzone jako rasa jednolite w typie psy rodzime wszystkich stron świata, np.: Owczarek kaukaski, Hiszpański pies wodny, Owczarek anatolijski (coban köpegi), Tajski ridgeback.

  Hodowla psów, tak jak i innych zwierząt, wymaga dobrej znajomości jej podstaw naukowych oraz praktyki. W wielu przypadkach hodowla psów jest hodowlą amatorską, a hodowcy nie mają odpowiedniej wiedzy i doświadczenia. Aby zapewnić im należytą pomoc, organizacje kynologiczne opracowują regulaminy hodowli, obowiązujące wszystkich członków. Hodowla psów rasowych w Polsce w przeważającej większości opiera się na zasadach ustalonych przez FCI. Zgodnie z zasadami ustalonymi przez tą organizację należy przyjąć, że nowa rasa powstaje, gdy grupa osobników należących do tego samego gatunku jest w stanie reprodukować się, konsekwentnie zachowując te same cechy. Mechanizm przekazywania tych cech jest jednak taki, że umożliwia występowanie mniejszych lub większych odchyleń od normy. Aby zapobiec nadmiernym różnicom oraz uściślić kryteria oceny poszczególnych osobników stworzono wzorce (standardy) ras. Wykaz tych wzorców równocześnie jest wykazem ras psów (podział zwierząt z gatunku pies domowy z punktu widzenia ich użyteczności, wielkości, wyglądu, pokrewieństwa genetycznego itp.). Wzorzec to nic innego jak opis idealnego psa danej rasy, jest podstawowym narzędziem dla hodowców i sędziów. Hodowcom wyznacza cel wyhodowania idealnego psa danej rasy, a sędziom umożliwia ocenę działań hodowców. Podczas wystawy sędzia porównuje psy z idealnym wzorcem, który jest w jego wyobraźni.

  Za hodowcę w świetle przepisów regulaminu Związku Kynologicznego uważa się członka związku, posiadającego jedną lub więcej suk hodowlanych oraz zatwierdzony przydomek hodowlany. Określenie „hodowlana” stosuje się do suki, która została zakwalifikowana do hodowli na przeglądzie, dokonanym przez sędziego kynologicznego. Zakwalifikowanie do hodowli następuje na podstawie pozytywnej oceny wyglądu zewnętrznego oraz cech psychicznych. Cechy i warunki, które muszą spełniać poszczególne osobniki oraz szczegółowe regulaminy dostępne są na stronie internetowej polskiego związku kynologicznego www.zkwp.pl. Zadaniem hodowców psów rasowych jest kontrolowanie hodowli i utrzymanie hodowli psów w czystości rasy. Ważne są również cechy psychiczne psa, odpowiednie szkolenie i ułożenie szczenięcia, aby w przyszłości nie był agresywny w kontaktach z człowiekiem. Hodowca powinien zwracać również uwagę na odpowiednie żywienie swoich podopiecznych, ponieważ ma to wpływ na ich stan zdrowia, oraz zajmować się przygotowaniem ich do udziału w wystawach. Wreszcie powinien mieć wiedzę na temat aspektów prawnych hodowli psów (własność lub współwłasność psa, odpowiedzialność za jego zachowanie, przygotowanie odpowiednich umów, opłaty za krycie suk, sprzedaż szczeniąt, a także sprawy podatkowe.) Tylko hodowca przestrzegający ściśle określonych zasad może zarejestrować swoje zwierzęta w księdze rodowodowej w związku kynologicznym. Każde szczenię otrzymuje wtedy rodowód, który informuje o kilku pokoleniach jego przodków. Rodowód jest gwarancją czystości rasy psa i warunkiem dopuszczenia go do wystaw i hodowli. Dostarcza on także hodowcom informacji o wartości przodków, a więc wartości hodowlanej zwierzęcia. Rodowód jest zatem ważnym dokumentem w hodowli psów rasowych.

  Niektóre rasy są podatne na określone choroby dziedziczne. Najpoważniejszym zagrożeniem jest dysplazja stawu biodrowego(HD). Najlepiej kupować szczenięta po rodzicach wolnych od tej przypadłości. W związku kynologicznym można zapytać o choroby typowe dla danej rasy. W zasadzie regulamin hodowlany przewiduje ich zwalczanie. Przeważnie niewiele psów danej rasy jest na nie bardzo narażonych. Jeśli przypadłości te będą odpowiednio eliminowane problem ten będzie co raz mniejszy w przyszłości. Nawet u początkowo zdrowych psów kłopoty mogą pojawić się później, szczególnie, jeżeli doborem hodowlanym nie zwalcza się pewnych chorób w rasie. Najtroskliwszy hodowca może tylko do pewnego stopnia odpowiadać za zdrowie szczeniąt. Powinien on jednak używać do rozrodu tylko psów zdrowych i bez zarzutu pod względem charakteru.

Często słyszymy zdanie, że psy nierasowe mogą być nie gorszymi towarzyszami człowieka niż rasowe, z rodowodem pełnym championów. Na pewno tak, ale człowiek hodując psy wyselekcjonował wiele ras. Przedstawiciele ich różnią się od siebie nie tylko eksterierem, tj. cechami zewnętrznymi, takimi jak wielkość, budowa, szata (okrywa) włosowa, umaszczenie itp., ale także wrodzonymi cechami charakteru. I tak np., przynosząc do domu szczenię pudelka wiemy, że będzie przemiłym towarzyszem i przyjacielem dzieci, doga – że wyrośnie na potężnego obrońcę swojego pana i jego mienia, wyżła – że będzie on doskonałym towarzyszem łowów itd. Dlatego też przed nabyciem młodego pieska trzeba się zastanowić, jakiej rasy przedstawiciel będzie najodpowiedniejszy do warunków, w jakich żyjemy i do spełnienia naszych oczekiwań. Natomiast sprawiając sobie nawet najbardziej miłego szczeniaka – kundelka, nie mamy podstaw, aby przewidzieć co z niego wyrośnie. Łagodny piesek, czy ostre duże psisko? Świetny stróż obejście, czy włóczęga-kłusownik, tępiący zwierzynę i narażony na zastrzelenie przez myśliwych lub służbę leśną? Świadoma, ukierunkowana hodowla kontrolowana przez Związek Kynologiczny, tego rodzaju nieprzyjemne niespodzianki w zasadzie wyklucza lub sprowadza do niezwykle rzadkich przypadków.  Hodowla psów rasowych jest droga i czasochłonna. Wysoka cena za szczeniaka jest więc uzasadniona. Należy raczej uważać przy ofertach tanich, bo renomowani hodowcy nie mają w zasadzie żadnych problemów ze sprzedażą szczeniąt i nie muszą zaniżać opłat za oferowane szczenięta.

  Niestety w ostatnich latach maleje zaufanie do hodowców psów rasowych, i to nie bez racji, bo w każdej grupie ludzi znajdą sie tacy, którzy są gotowi do najgorszych praktyk, aby tylko napełnić swoją sakiewkę. Pseudohodowla szczeniąt nastawiona tylko na ilość i zysk nie daje zwierząt odpowiednio dobrych i właściwie odchowanych. Są one często chore, cierpią na różne zaburzenia psychiczne. Istnieją także hodowcy niedążący do zysku, lecz tak opętani żądzą sukcesów na wystawach, że wyzbywają się skrupułów. Hodowla ma ich tylko przybliżyć do celu, a często ich zwierzęta, choć piękne, ze względu na charakter lub stan zdrowia nie mogą, a raczej nie powinny być używane do rozrodu. Bezkrytyczny nabywca psa wspiera finansowo te czarne owce wśród hodowców. Nie powinno to jednak odstraszać nikogo od kupna psa rasowego. Trzeba tylko sprawdzić, czy wybrana przez nas rasa, a konkretnie upatrzone szczenię nie zostało opatrzone etykietką „produktu z taśmy”. Odpowiedni pies w rękach odpowiedniego właściciela to przepis na wiele wspólnie spędzonych, szczęśliwych lat.

Źródła:
Tomasz Borkowski, Edward Frankiewicz, M. Rudolf Kryspin i inni, Psy rasowe w polsce,  Wydawnictwa Akcydensowe, Warszawa 1987
Eva-Maria Krämer, Rasy psów, „MULTICO” Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1996

Autor: Wojciech Kermes, dla Szczenięta.pl